Üsküdar Üniversitesi Klinik Farmakogenetik Laboratuvarı, bireylerin genetik yapılarının ilaçlara verdikleri terapötik (tedavi edici) ve toksik yanıtlar üzerindeki etkisini inceleyen, modern ve disiplinler arası bir araştırma ve eğitim merkezidir.
- Temel Amaç: Öğrencilerin ve araştırmacıların; hastaların DNA profillerini analiz ederek hangi ilacın, hangi dozda, hangi hastada en yüksek etkinliği göstereceğini veya hangi yan etkilere yol açabileceğini saptayan "Kişiselleştirilmiş Tıp" (Özelleştirilmiş Tıp) yöntemlerini deneysel olarak öğrenmelerini sağlamaktır.
- Akademik Katkı: Laboratuvar; farmakoloji, moleküler biyoloji ve genetik bilimlerini klinik bir potada eritir. İlaç metabolizmasında görev alan enzimlerin (örneğin Sitokrom P450 ailesi) genetik varyasyonlarını saptama, gen polimorfizmlerini haritalandırma ve biyoinformatik veri yorumlama yetilerini geliştirerek kanıta dayalı moleküler tıp reflekslerini akademik düzeyde destekler.
Laboratuvarda Bulunan Cihazlar ve Teknik Donanımlar
Laboratuvar altyapısı, nükleik asit (DNA/RNA) izolasyonundan enstrümantal dizi analizine kadar olan tüm moleküler evreleri yüksek sterilite ve hassasiyetle yürütebilecek donanımlardan oluşur. Laboratuvarda yer alan teknik cihazlar şunlardır:
- Real-Time PCR (Gerçek Zamanlı Polimeraz Zincir Reaksiyonu) Cihazları: Hedef gen bölgelerini çoğaltarak ilaç metabolizma enzimlerindeki tek nükleotid değişimlerini (SNP) ve mutasyonları floresan sinyaller vasıtasıyla anlık olarak saptayan sistemler.
- Sanger ve Yeni Nesil Dizileme (NGS) Entegrasyonları: Genom haritasındaki spesifik farmakogenetik panel genlerinin baz dizilimini hatasız olarak çıkaran ileri düzey sekanslama teknolojileri.
- Isı Döngüleyiciler (Thermal Cycler / Klasik PCR): DNA amplifikasyon (çoğaltma) işlemlerinde reaksiyon karışımını belirli termal döngülere tabi tutan moleküler biyoloji üniteleri.
- Nükleik Asit Spektrofotometreleri (NanoDrop vb.): İzole edilen DNA ve RNA numunelerinin miktarını (ng/L) ve saflık derecelerini (260/280 nm oranlarını) mikro hacimlerde ölçen optik cihazlar.
- Agarez Jel Elektroforez ve Görüntüleme Sistemleri: Çoğaltılan DNA fragmanlarının moleküler boyutlarına göre yürütülmesini ve ultraviyole (UV) veya LED ışık altında bant profillerinin dijital olarak belgelenmesini sağlayan üniteler.
- Sınıf II (Class II) Biyogüvenlik Kabinleri ve Soğutmalı Santrifüjler: Numunelerin kontaminasyondan korunarak steril ortamda çalışılmasını sağlayan kabinler ile genetik materyallerin yapısı bozulmadan düşük sıcaklıklarda çökertilmesini sağlayan yüksek hızlı santrifüj sistemleri.
Araştırma Alanları ve Uygulama Alanları
Laboratuvarda gerçekleştirilen uygulamalı müfredatlar, Ar-Ge projeleri ve klinik öncesi simülasyon çalışmaları modern farmakogenetiğin en kritik tedavi alanlarını kapsamaktadır:
- Psikofarmakogenetik Uygulamaları: Antidepresan, antipsikotik ve duygu durum dengeleyici ilaçların hastanın genetik profiline (CYP2D6, CYP2C19 vb. genleri) göre seçilmesi ve doz optimizasyonu simülasyonları.
- Kardiyovasküler Farmakogenetik: Kan sulandırıcı (örneğin Warfarin, Klopidogrel) ilaçların metabolizma hızını etkileyen genetik varyasyonların saptanarak ölümcül kanama veya pıhtılaşma risklerinin önceden belirlenmesi.
- Onkolojik Farmakogenetik (Kemoterapi Yanıtları: Kanser tedavisinde kullanılan kemoterapötik ajanların etkinliğini ve toksisite sınırlarını belirleyen genetik belirteçlerin analizi.
- Biyoinformatik ve Genetik Veri Yorumlama: Laboratuvar cihazlarından elde edilen ham genetik verilerin, uluslararası farmakogenetik kılavuzları (CPIC, DPWG) doğrultusunda klinik anlamlı raporlara dönüştürülmesi eğitimi.
Öğrencilere ve Sektöre Sağladığı Katkılar
Klinik Farmakogenetik Laboratuvarı, öğrencilerin moleküler teknik reflekslerini tıp dünyasının en güncel trendi olan kişiselleştirilmiş tedavi vizyonuyla birleştirerek onları geleceğin sağlık pazarına hazırlar.
- Klinik Muhakeme ve Geleceğin Tıbbı: Öğrenciler, "her hastaya aynı doz ilaç" yaklaşımı yerine, genetik şifreye göre tedavi tasarlamanın bilimsel basamaklarını öğrenerek vizyoner birer araştırmacı kimliği kazanırlar.
- Sektörel İstihdam Sahası: Bu laboratuvardaki moleküler genetik donanımları ve farmakogenetik veri analiz yöntemlerini etkin şekilde kullanan mezunlar; tıp fakültesi hastanelerinin genetik tanı merkezlerinde, ilaç şirketlerinin klinik araştırma ve farmakovijilans departmanlarında, biyoteknoloji Ar-Ge laboratuvarlarında ve kişiselleştirilmiş tıp hizmeti sunan özel tanı merkezlerinde "Moleküler Genetik Uzmanı", "Farmakogenetik Danışmanı" veya "Ar-Ge Araştırmacısı" olarak hızla istihdam edilirler.
