Prof. Dr. Nevzat Tarhan: “Az uyku borca yazar"

Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan ATV Ana Haber bülteninin konuğu oldu. “Hızlı Uyuma” konusunda değerlendirmelerde bulunan Tarhan, hızlı uyumanın her zaman iyi bir uykunun göstergesi olmadığının altını çizdi. Tarhan, kişinin uykusunun çoğunluğunda 5 dakikadan kısa sürede uykuya geçmesinin “alarm işareti” olduğunu belirtirken, aşırı hızlı uyumanın birikmiş uyku borcunun ve bazı uyku bozukluklarının işareti olabileceğine dikkat çekti. Ayrıca sağlıklı uyku için esas olanın sabah dinlenmiş olarak kalkmak ve uyku düzenini biyolojik ritme uygun şekilde oluşturmak olduğunu ifade eden Tarhan; "Az uyku borca yazar." dedi.

“Hızlı uyuma her zaman iyi uykunun göstergesi değil”

Uyku hijyeninde hızlı uyumanın her zaman iyi ve sağlıklı bir uykunun göstergesi olmadığını belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, normal şartlarda kişinin uykuya geçiş süresinin 10-20 dakika olduğunu ifade etti. Tarhan; “Bizim uyku hijyeniyle ilgili yaptığımız sorgulamalarda kullandığımız bir klişe var; ‘Uyku borca yazar.’ diye. Hızlı uyuma her zaman iyi uykunun göstergesi değil. Beyinde uyumamak nasıl sorun oluyorsa aşırı uyku da sorun olabilir. Hatta genellikle aşırı hızlı uyumak beynin bir yardım çağrısı olarak da değerlendiriliyor. Normal şartlarda kişinin uyku latansı dediğimiz uykuya geçiş süresi 10-20 dakikadır. 20 dakikayı geçerse uykusuzluk, başlangıç insomniası dediğimiz durum vardır. Kişi eğer çok hızlı uyuyorsa uyku latansı dediğimiz uykuya geçiş çok hızlı demektir. Bazı kişiler; ‘Yastığa 10 cm kala uyuyorum.’ diye söylerler. Bu tarz uykunun her gün, devamlı olması birikmiş uyku borcu olduğu anlamına geliyor ve uyku yoksunluğu işaretidir. İnsanlarda gündüzleri zaman zaman çok yorgun olunduğunda hızlı uyku olabilir çünkü vücudun uykuya ihtiyacı, beynin, ‘Uykuya ihtiyacım var, uyku borcum var.’ diye mesaj vermesi gibi değerlendirilir.” şeklinde konuştu.

“Uykunuzun çoğunluğunda 5 dakikadan kısa sürede uyuyorsanız alarm işareti!”

Aşırı hızlı uykuya dalmanın bazı uyku bozukluklarının belirtisi olabileceğine dikkat çeken Tarhan, özellikle uyku apnesi, narkolepsi ve gündüz aşırı uykululuk durumlarının değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.

Tarhan, “Uyku apnesi olan kişilerde bu duruma sık rastlıyoruz. Kişi 7-8 saat uyuduğu hâlde gece nefessiz kalma ya da boğulma hissiyle uyanıyorsa, yanında uyuyan kişi nefesinin durduğuna tanık oluyorsa, horlama ve boyun kalınlığı da varsa uyku apnesi riskinin yüksek olduğunu düşünüyoruz. Gündüz aşırı uykululuk varsa narkolepsi de değerlendirilmelidir. Ayrıca aşırı gülme veya yoğun heyecan sonrasında kasların aniden gevşemesiyle ortaya çıkan ve katapleksi olarak adlandırılan durum da narkolepsinin önemli belirtilerinden biri olabilir.” dedi.

Aşırı uykululuğun farklı nedenlerle de ortaya çıkabileceğini ifade eden Tarhan, “Yoğun alkol kullananlarda, vardiyalı çalışanlarda, biyolojik ritmi ve kronobiyolojisi bozulmuş kişilerde aşırı uykululuk görülebiliyor. Bu durumlarda MSLT olarak adlandırılan Çoklu Uyku Latans Testi ile gündüz uykululuğunu değerlendirebiliyoruz. Bir kişinin 2-3 dakika ya da 5 dakika içerisinde uykuya dalması sağlıklı bir durum değildir. Özellikle bu durum sık tekrarlanıyorsa, beraberinde aşırı gündüz uykululuğu veya kaslarda ani gevşeme gibi belirtiler de bulunuyorsa değerlendirilmesi gerekir. Beş dakikadan kısa sürede uykuya dalıyorsanız ve bu durum uykularınızın çoğunda yaşanıyorsa, bunu bir alarm işareti olarak değerlendirebiliriz." şeklinde konuştu.

Yemekten sonra uyumak da göz önüne alınmalı…

Özellikle yemek sonrasında ortaya çıkan aşırı uyku halinin de göz önünde bulundurulması gerektiğini ifade eden Tarhan; “Kişi yeterli süre uyumasına rağmen gündüz uyukluyorsa; mesela toplantıda uyuyorsa, konuşurken uyuyorsa, araba kullanırken uykusu geliyorsa, gündüz ‘microsleep’ dediğimiz gözü açıkken bile uyuyor gibi durumlar oluyorsa uyku atakları var demektir. Bu gibi durumlar o kişinin gece uykusunu alamadığının, az uyku uyuduğunun işaretidir. Bu kişilerde hızlı uykuya dalma ve uyku latansının kısalması açısından uyku incelemesi gerekebilir.” dedi.

Gündüz uykululuğunun metabolik nedenlerle de ilişkili olabileceğine dikkat çeken Tarhan, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Mesela aşırı karbonhidratlı yiyen kişilerde, gece uyuduğu halde, yemek yedikten sonra şiddetli uyku gelir. Bu durumda reaktif hipoglisemi dediğimiz kandaki şeker aşırı düşer. Şeker aşırı düşürünce beyin, ‘Kanda şeker yok, yavaşla.’ mesajı verir ve kişi uykuya, halsizliğe ve yorgunluğa gider. Bu da aslında Diyabet Tip 2’nin de ön belirtilerinden birisidir, metabolik sendromun ön belirtisinden birisidir. Yemekten sonra uyuklama durumu oluyorsa bunu da değerlendirmek gerekir.” ifadelerini kullandı.

“Esas olan sabah dinlenmiş olarak kalkmak”

Uyku düzeninin biyolojik ritme uygun şekilde oluşturulması gerektiğine dikkat çeken Prof. Dr. Nevzat Tarhan; “Kişinin uyku mimarisi 5-8 saat arası doğal fizyolojik uykudur. Bazı kişiler ‘short sleeper’ dediğimiz kısa uykuyla, 5-6 saatle dinlenmiş bir şekilde uykusunu sağlayabiliyor. Bazı kişilerde bu 8 saattir. Bu kişiler ‘long sleeper’ dediğimiz uzun uyku grubundadır. Burada esas olan sabah dinlenmiş olarak kalkmak. Yani sabah kalktıktan sonra hemen dinlenmiş olmayabiliriz ama yarım saat, bir saat sonra dinlenmiş hissediyorsak bu da sağlıklı olarak yorumlanabilir. İstemsiz uyuklamak burada sağlıklı olmayan uykunun lehinedir.” dedi.

Düzensiz uyku saatlerinin biyolojik ritmi olumsuz etkileyebileceğini ifade eden Tarhan; “Bazı kişilerin yatış ve kalkış saatleri belli değildir. Kişinin biyolojik ritmi jet lag’e bile alışmıştır, ancak vücut zaman içerisinde bu düzensizliğe alışmış gibi görünse de uyku borcu oluştuğunda kişi çok hızlı uykuya dalabilir. Esas olan, uykuyu mümkün olduğunca biyolojik ritme uygun hâle getirmek; belirli saatlerde yatmayı ve belirli saatlerde kalkmayı alışkanlık hâline getirmektir. Bu, uyku hijyeninin de önemli bir parçasıdır. Gün boyunca istemsiz uyuklamalara dikkat etmek gerekir. Böyle durumlarda bir uzmana başvurmakta fayda vardır. Uyku apnesiyle ilgili göğüs hastalıkları uzmanı ve uyku laboratuvarı olan kurumlardaki nöroloji, psikiyatri uzmanları uyku konusunda yardımcı olabiliyorlar.” diye konuştu.