İçeriğe atla

İçerik

Doç. Dr. Elçin Babaoğlu Gülseven: “İklim dayanıklılığı ancak toplumsal zihin sağlığının korunmasıyla mümkün”

Haber ile ilişkili SDG etiketleri

SDGS IconSDGS IconSDGS IconSDGS IconSDGS IconSDGS IconSDGS IconSDGS IconSDGS IconSDGS IconSDGS IconSDGS IconSDGS Icon

Üsküdar Üniversitesi COP31 Koordinatörlüğü tarafından düzenlenen Sürdürülebilir Gelecek Seminerleri kapsamında “İklim Değişikliği ve Ruh Sağlığı” başlıklı seminer gerçekleştirildi. Seminerde konuşan Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Bölüm Başkan Yardımcısı Doç. Dr. Elçin Babaoğlu Gülseven, iklim değişikliğinin ruh sağlığına doğrudan ve dolaylı etkilerinden eko-anksiyete ve solastalji kavramlarına, sıcak hava dalgalarının psikiyatrik hastalar üzerindeki risklerinden çözüm önerilerine kadar pek çok konuya değindi. İklim krizine karşı bireysel ve toplumsal dayanıklılığın önemine dikkat çeken Gülseven; “İklim dayanıklılığı ancak toplumsal zihin sağlığının korunmasıyla mümkündür.” dedi.    

Üsküdar Üniversitesi COP31 Koordinatörlüğü tarafından düzenlenen Sürdürülebilir Gelecek Seminerleri, farklı disiplinlerin iklim değişikliğiyle mücadeleye katkılarını ele almaya devam ediyor. 

Bu kapsamda Doç. Dr. Elçin Babaoğlu Gülseven, “İklim Değişikliği ve Ruh Sağlığı” başlıklı çevrim içi seminerde küresel ısınmanın ve aşırı hava olaylarının insan psikolojisi üzerindeki etkilerini değerlendirdi.   

Sunumunda iklim mücadelesinin tarihsel sürecinde ruh sağlığının yerinden küresel araştırma verilerine, kırılgan grupların korunmasından psikolojik ilk yardım ağlarının kurulmasına kadar çeşitli başlıkları ele aldı.   

“İnsan, fiziksel ve ruhsal sağlığı dengede olduğu zaman kendini sağlıklı hissedebilir”   

İklim değişikliğinin yalnızca fiziksel hastalıklar ve altyapı sorunlarıyla sınırlı olmadığını belirten Gülseven, ruh sağlığının bu süreçten doğrudan etkilendiğine dikkat çekti. Aşırı hava olaylarının akut travmalara, yavaş gelişen çevresel bozulmaların ise kronik ruhsal yüklere yol açtığını kaydeden Gülseven; “İnsan fiziksel ve ruhsal sağlığı dengede olduğu zaman kendini sağlıklı hissedebilir, ikisi birbirinden ayrı düşünülemez. İklim değişikliğinin ruh sağlığı üzerinde hem doğrudan akut etkileri hem de dolaylı kronik etkileri bulunuyor. Depremler, seller ve aşırı hava olayları sonucu ortaya çıkan krizler akut stres bozukluğuna ve travma sonrası stres bozukluğuna yol açabiliyor. Diğer taraftan yavaş gelişen çevresel bozulmaların zamanla biriken psikolojik bir yükü var. Sosyoekonomik stres, zorunlu göç ve aidiyet duygusunun yitimi gibi faktörler uzun vadede duygu durum ve anksiyete bozukluklarını, psikoz durumlarını ve bunlarla baş edememe sonucu gelişen madde bağımlılığını beraberinde getirebiliyor.” dedi.   

“Eko-anksiyete kişileri zihinsel ve duygusal olarak tüketiyor”    

İklim krizinin yarattığı belirsizliğin literatüre “eko-anksiyete” kavramını kazandırdığından bahseden Gülseven, bu kaygı türünün uzun sürdüğünde klinik sorunlara dönüşebileceğini belirtti. Gülseven; “İklim değişikliğine özel olarak gözlenen kaygıya ‘eko-anksiyete’ ya da iklim kaygısı diyoruz. Anksiyete doğası gereği belirsizlik durumunda yükselir iklimin nasıl olacağını ve gelecekte ne yaşayacağımızı bilememek yoğun bir gelecek kaygısı ve çaresizlik oluşturuyor. Eko-anksiyete tek başına psikiyatrik bir hastalık olarak tanımlanmasa da orta ve şiddetli düzeye geçip uzun sürdüğünde kişileri zihinsel ve duygusal olarak tüketiyor. Odaklanma güçlüğü, takıntılı düşünceler ve yoğun suçluluk duygusuyla başlayan bu süreç önlem alınmadığında panik atak, uykusuzluk ve depresyon gibi klinik tablolara evrilebiliyor.” şeklinde konuştu.    

“Solastalji, şimdi ve geçmiş odaklı kronik bir yas sürecidir”    

Çevresel yıkımların insanların yaşadıkları yere dair aidiyet duygusunu sarstığının altını çizen Gülseven, “solastalji” kavramının geleneksel nostaljiden ayrılan yönlerini vurguladı. Gülseven; “Literatürde öne çıkan bir diğer yeni kavram ise ‘solastalji’dir. Geleneksel nostaljide var olduğunuz yeri terk edip geçmişe özlem duyarsınız solastaljide ise kişi fiziksel olarak hala evindedir ancak çevresi eskiden hissettiği çevre değildir. Kuraklıklar, yangınlar, ormansızlaşma veya afetler sonrası tanıdık manzaraların kül ve çamur yığınına dönmesi kişinin henüz yurdunu kaybetmeden ‘elimden gidiyor’ duygusuyla derin bir sıla özlemi, keder ve çaresizlik yaşamasına neden oluyor. Eko-anksiyete henüz gelmemiş bir geleceğe yönelik korku içerirken, solastalji şimdi ve geçmiş odaklı kronik bir yas sürecidir.” dedi.   

“Gençlerin yüzde 84’ünün üzerinde eko-anksiyete yaşadığı görülüyor”  

 Uluslararası meta-analiz çalışmalarının ortaya koyduğu çarpıcı verileri paylaşan Gülseven, iklim değişikliğinin en çok gençleri ve kırılgan grupları etkilediğini kaydetti. Gülseven; “25 ülkeden 49 meta-analiz çalışmasını inceleyen araştırmalar, iklim değişikliğinden etkilenen her 3 kişiden birinin stres belirtileri gösterdiğini ve depresif bozukluk riski taşıdığını, her 4 kişiden birinde ise travma sonrası stres semptomlarının tetiklenebileceğini ortaya koyuyor. 10 ülkede 10 bin gençle yapılan bir başka araştırmada ise gençlerin yüzde 84’ünün üzerinde eko-anksiyete yaşadığı ve yüzde 75’inin geleceği korkutucu bulduğu görülüyor. Çocuklar, gençler, kadınlar, düşük gelirli gruplar, geçimi iklime bağlı olan çiftçiler ve yerinden edilmiş topluluklar bu süreçte en kırılgan grupları oluşturuyor.” ifadelerini kullandı.  

“Sıcaklık artışları hepimizde termal stres oluşturuyor”   

Aşırı sıcaklıkların beyin kimyası ve psikiyatrik ilaç kullanımı üzerindeki etkilerine değinen Gülseven, psikiyatrik tanısı olan bireylerin termal strese karşı daha savunmasız olduğunu söyledi. Gülseven; “Sıcaklık artışları hepimizde termal stres oluşturuyor. Ancak psikiyatrik tanısı olan bireyler bu termal yükten en fazla etkilenen kırılgan grubu oluşturuyor. Sistemik ısı artışı beyindeki serotonin, dopamin ve noradrenalin gibi nörotransmitter dengesini bozarak nöroenflamasyona ve sirkadiyen ritim kaybına yol açıyor. Çalışmalar, sıcak dalgalarında agresyon ve şiddet vakalarının yüzde 4, acil psikiyatri başvuruları ve yatışlarının ise yüzde 15 oranında arttığını gösteriyor. Ayrıca aşırı sıcaklar antipsikotik, lityum ve antidepresan gibi ilaçların terlemeyi engelleme veya sıvı kaybına bağlı toksisite riskini artırarak hastaları ısı stresine karşı daha savunmasız bırakıyor.” dedi. 

“İklim dayanıklılığı ancak toplumsal zihin sağlığının korunmasıyla mümkündür”   

İklim krizinin yarattığı kaygıyla başa çıkmanın yolunun bilimsel bilgi edinmek ve proaktif davranmaktan geçtiğini belirten Gülseven hem bireysel hem de ulusal düzeyde atılması gereken adımlara işaret etti. Gülseven; “Kaygı bizi yaşamda tutan bir duygudur belirsizlik alanını daralttığımızda kaygı da azalır. Doğru ve bilimsel kaynaklardan bilgilenmek, doğayla bağ kurmak, geri dönüşümü sürdürmek ve çevre örgütlerinde yer almak eko-anksiyeteyi işlevsel hale getirir. Akademik ve ulusal düzeyde ise ruh sağlığı göstergelerinin ulusal uyum planlarına eklenmesi, görünmeyen ruhsal kayıplar için finansman ayrılması ve afet bölgelerinde psikolojik ilk yardım ağlarının kurulması gerekiyor. İklim dayanıklılığı ancak toplumsal zihin sağlığının korunmasıyla mümkündür.” ifadelerini kullandı.  

Psikiyatrik hastalara yönelik klinik önlemler ve ulusal politikalar ele alındı

Aşırı sıcak hava dalgalarında acil psikiyatrik vakalara yönelik hidrasyon ve elektrolit takibinin titizlikle yapılması gerektiğini belirten Gülseven, ortam soğutma protokollerinin oluşturulmasının ve ilaç dozlarının mevsimsel koşullara göre yeniden değerlendirilmesinin hayati önem taşıdığını kaydetti.   
Psikiyatri, psikoloji, halk sağlığı ve iklim bilimcilerin bir araya gelerek uzunlamasına multidisipliner araştırmalar yürütmesi gerektiğini de ifade eden Gülseven, sosyal destek ağlarının ve öz yeterliliğin psikolojik dayanıklılığı güçlendirdiğini söyledi.   

Konuşmasının sonunda iklim değişikliğiyle mücadelede pasif kalmak yerine el ele vererek harekete geçmenin önemine dikkat çeken Gülseven, toplumsal zihin sağlığının korunduğu sürdürülebilir bir gelecek temennisinde bulunarak katılımcıların sorularını yanıtladı.
 

Üsküdar Haber Ajansı (ÜHA)

Paylaş

Oluşturulma Tarihi: 20 Kasım 2026

Sizi Arayalım

Phone